Travma nedir?
Travma, kişinin baş etme kapasitesini aşan, korku, çaresizlik veya dehşet duygusu uyandıran deneyimlerin ardından ortaya çıkan etkilerdir. Kaza, kayıp, şiddet, istismar, doğal afet gibi tek seferlik olaylar olabileceği gibi, uzun süre devam eden ihmal, örselenme veya güvensiz ortamlar da kalıcı izler bırakabilir.
Aynı olayı yaşayan iki kişi çok farklı biçimlerde etkilenebilir. Zorlayıcı bir deneyimin ardından yaşanan tepkiler bir zayıflık göstergesi değil, zihnin ve bedenin olağandışı bir duruma verdiği yanıtlardır.
Nasıl kendini gösterebilir?
- Olayla ilgili istemsizce akla gelen anılar, rüyalar veya “yeniden yaşıyormuş gibi” hissetme
- Olayı hatırlatan yerlerden, kişilerden, konuşmalardan kaçınma
- Sürekli tetikte olma, kolay irkilme, uyku güçlükleri
- Duygusal uyuşukluk, kendini başkalarından kopuk hissetme
- Suçluluk, utanç veya kendine ve dünyaya dair güven duygusunda sarsılma
- Öfke, gerginlik ve konsantrasyon güçlükleri
Bu tepkilerin bir kısmı zorlayıcı bir olayın ardından ilk haftalarda doğal olarak yaşanabilir ve zamanla azalabilir. Uzun süre devam ettiklerinde ya da günlük yaşamı belirgin biçimde etkilediklerinde destek almak faydalı olur.
Terapide nasıl ele alıyoruz?
Travmaya yönelik çalışmalarda öncelik her zaman güvenlik ve kişinin temposudur. Süreç genellikle şu aşamalarla ilerler:
- Güvenli bir zemin oluşturmak: Yargıdan uzak, güvenli bir terapötik ilişki kurar; yaşananların bugün üzerinizdeki etkilerini birlikte anlamaya çalışırız.
- Bilgilendirme: Travma sonrası tepkilerin nasıl oluştuğunu anlamak, yaşananları anlamlandırmayı ve kendinize karşı daha anlayışlı olmayı kolaylaştırabilir.
- Baş etme becerileri: Yoğun duygular, tetikleyiciler ve uyku güçlükleriyle baş etmeye yönelik beceriler geliştiririz.
- Düşünce ve anlamlar üzerinde çalışmak: Bilişsel davranışçı yaklaşımlardan yararlanarak yaşananlara dair suçluluk, utanç ve güvensizlik içeren düşünceleri ele alırız.
- Günlük yaşama dönüş: Kaçınılan alanlara, kişinin hazır hissettiği ölçüde ve kademeli olarak yeniden yaklaşmayı planlarız.
Değerlendirme sonucunda gerekli görülürse psikiyatrik destek veya travma alanında ileri eğitimli bir meslektaşa yönlendirme yapılır.
Ne zaman destek almalı?
Zorlayıcı bir deneyimin ardından yaşadığınız tepkiler haftalardır sürüyorsa, uyku, iş, okul veya ilişkilerinizi etkiliyorsa ya da yaşananları hatırlatan şeylerden kaçınmak yaşamınızı daraltıyorsa bir ruh sağlığı profesyoneliyle görüşmek faydalı olabilir.
Şu anda güvende değilseniz veya şiddete maruz kalıyorsanız 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.
Sık sorulanlar
Yaşadıklarımı ayrıntılı olarak anlatmak zorunda mıyım?
Hayır. Ne zaman, ne kadarını ve hangi hızda paylaşacağınıza siz karar verirsiniz. Süreç önce güvenli bir terapötik ilişki kurmak ve zor duygularla baş edebilmek için gerekli becerileri güçlendirmekle başlar.
Olay çok uzun zaman önce yaşandı; yine de etkisi olabilir mi?
Evet. Zorlayıcı deneyimlerin etkileri bazen yıllar sonra da sürebilir ya da yeni bir yaşam olayıyla yeniden belirginleşebilir. Etkilerin ne zaman başladığından bağımsız olarak bugün sizi nasıl etkilediği birlikte ele alınabilir.
Başka bir uzmana yönlendirilmem gerekebilir mi?
Değerlendirme sonucunda ilaç desteği ya da travma alanında ileri düzey eğitim gerektiren özel yöntemler faydalı görülürse, bir psikiyatriste veya bu alanda eğitimli bir meslektaşa yönlendirme yapılır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, değerlendirme veya terapi yerine geçmez. Kendinizi ya da bir başkasını tehlikede hissediyorsanız 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.