Sınav ve performans kaygısı nedir?
Performans kaygısı, değerlendirileceğimizi hissettiğimiz durumlarda ortaya çıkan yoğun kaygıdır. Sınavlar, akademik süreçler, iş görüşmeleri, sunumlar ve topluluk önünde konuşmak en bilinen örneklerdir. Kaygının merkezinde çoğunlukla başarısızlık korkusu, başkalarının ne düşüneceğine dair endişeler ve kişinin kendisine yönelik yüksek baskısı bulunur.
Nasıl kendini gösterebilir?
- Sınav veya sunum yaklaştıkça artan gerginlik, uyku güçlükleri
- Çarpıntı, mide bulantısı, terleme, titreme gibi bedensel belirtiler
- Çalışırken odaklanamama veya çalışmayı erteleme
- Sınav sırasında bildiklerini hatırlayamama, “kafanın boşalması”
- “Başaramazsam her şey biter” gibi felaketleştiren düşünceler
- Kendini başkalarıyla sürekli karşılaştırma ve kendine yüklenme
- Sınav veya performans gerektiren durumlardan kaçınma
Terapide nasıl ele alıyoruz?
Bilişsel Davranışçı Terapi temelli çalışmalarda:
- Kaygıyı tanırız: Kaygının ne zaman başladığını, hangi düşüncelerle beslendiğini ve bedende nasıl yaşandığını birlikte inceleriz.
- Düşüncelerle çalışırız: Sınavın veya performansın sonucuna yüklenen anlamı, başarısızlık korkusunu ve kişinin kendisine yönelik baskısını ele alırız.
- Bedensel tepkileri düzenlemeyi öğreniriz: Kaygı anında kullanılabilecek nefes ve gevşeme becerileri üzerinde çalışırız.
- Hazırlık sürecini düzenleriz: Gerçekçi çalışma planı, erteleme ile başa çıkma ve dinlenmeye alan açma konularını birlikte ele alırız.
- Adım adım deneyimleriz: Kaygı uyandıran durumlara kademeli olarak hazırlanır ve kazanılan becerileri uygulamaya taşırız.
Sınav kaygısı ergenlerde sık görülür. Bu durumda gencin bireysel çalışmasının yanı sıra, ebeveynlerin süreci nasıl destekleyebileceği de ele alınabilir.
Ne zaman destek almalı?
Kaygı çalışmanızı veya performansınızı belirgin biçimde etkiliyorsa, sınav ya da sunum dönemlerinde uyku, iştah ve ilişkileriniz bozuluyorsa veya bu durumlardan kaçınmaya başladıysanız bir ruh sağlığı profesyoneliyle görüşmek faydalı olabilir.
Sık sorulanlar
Biraz kaygı performansı artırmaz mı?
Belirli bir düzeye kadar kaygı dikkati toplamaya ve hazırlanmaya yardımcı olabilir. Kaygı bu düzeyi aştığında ise odaklanmayı, hatırlamayı ve bilgiyi kullanmayı zorlaştırabilir.
Sınav kaygısı yalnızca öğrencilerde mi görülür?
Hayır. Sınav kaygısı öğrencilerde sık görülse de iş görüşmeleri, sunumlar, yeterlik sınavları, sahne veya spor performansları gibi değerlendirilme hissi uyandıran birçok durumda benzer kaygılar yaşanabilir.
Sınava az bir süre kalmışken terapiye başlamak işe yarar mı?
Sınava kısa süre kalmış olsa da kaygıyla başa çıkmaya yönelik beceriler üzerinde çalışmak mümkündür. Hedefler, kalan süreye ve ihtiyaçlarınıza göre birlikte belirlenir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, değerlendirme veya terapi yerine geçmez. Kendinizi ya da bir başkasını tehlikede hissediyorsanız 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın.